| Προληπτικός έλεγχος |
 |
 |
 |
|
Γενικά - Προληπτικός έλεγχος (screening)
Γενικά - Προληπτικός έλεγχος (screening)  ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΚΤΥΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΝΙΧΝΕΥΤΟΥΝ ΣΚΛΗΡΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΥΠΟΠΤΕΣ ΓΙΑ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ  Η ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΑΠΟΔΕΙΧΘΕΙ ΘΕΤΙΚΗ ΓΙΑ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΜΙΑ ΨΗΛΑΦΗΤΗ ΣΚΛΗΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΑΚΤΥΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΣΤΗΝ ΔΙΟΡΘΙΚΗ ΒΙΟΨΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΙ Με μία απλή εξέταση αίματος μπορεί να προσδιορισθεί το PSA, μία ουσία η οποία παράγεται φυσιολογικά από τον προστάτη και βοηθάει στη ρευστοποίηση του σπέρματος. Είναι φυσιολογικό να εισέρχεται το PSA σε μικροποσότητες στην κυκλοφορία του αίματος. Εάν όμως βρεθούν στην εξέταση αίματος επίπεδα υψηλότερα του φυσιολογικού, αυτό μπορεί να είναι ένδειξη προστατίτιδας, καλοήθους υπερπλασίας ή καρκίνου του προστάτη. Κακοήθεις όγκοι του προστάτη προκαλούν συνήθως μεγαλύτερη αύξηση της τιμής του PSA απ’ ότι η καλοήθη υπερπλασία.  ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ PSA ΑΠΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΡΟΣΤΑΤΗ, PIN ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Τα επίπεδα του PSA στον γενικό πληθυσμό κυμαίνονται μεταξύ του 0 και 4 νανογραμμάρια ανά χιλιοστόλιτρο (ng/ml) και καθώς αυτή η τιμή ανεβαίνει αυξάνονται και οι πιθανότητες ύπαρξης καρκίνου του προστάτη. Συχνά χρησιμοποιούνται φυσιολογικές τιμές του PSA σε σχέση με την ηλικία του ασθενή. Το PSA ανεβαίνει σταδιακά με την πάροδο της ηλικίας που οφείλεται σε μία φυσιολογική αύξηση του καλοήθους προστατικού ιστού, με επακόλουθη παραγωγή του PSA. Υπολογίζεται ότι κάθε γραμμάριο καλοήθους υπερτροφίας του προστάτη παράγει 0,12 ng/ml PSA. Αντίθετα ασθενείς με εκτεταμένο καρκίνο του προστάτη μπορεί να έχουν επίπεδα PSA 100 ng/ml ή και υψηλότερα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το PSA είναι ειδικό για τον προστάτη και όχι ειδικό για τον καρκίνο του προστάτη. Αν και μία ελαφριά άνοδο του PSA μπορεί να σημαίνει ύπαρξη καρκίνου του προστάτη αυτή η σχέση δεν είναι πάντα απόλυτη.    Για αυτό τον λόγο έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα και μέθοδοι για την αυξηση της ειδικότητας του PSA με σκοπό την μείωση των μη αναγκαίων βιοψιών του προστάτη, ιδιαίτερα όταν οι τιμές του PSA κυμαίνονται μεταξύ 4 και 10 ng/ml. Σχετιζόμενα με την ηλικία επίπεδα του PSA Υποτίθεται ότι η αύξηση του PSA με την αύξηση της ηλικίας προέρχεται από την συνεχή ανάπτυξη του προστάτη αδένα λόγω της καλοήθους υπερπλασίας, από την υποκλινική χρόνια προστατίτιδα και τέλος από την αυξανόμενη συχνότητα του μικροσκοπικού κλινικά μη σημαντικού καρκίνου του προστάτη.
Η πυκνότητα του PSA βασίζεται σε κλινικές μελέτες σύμφωνα με τις οποίες 1 ml καρκινωματώδους προστατικού ιστού διοχετεύει στο αίμα 12 φορές περισσότερο PSA απ’ ό,τι 1 ml ιστού καλοήθους προστατικής υπερπλασίας. Κάθε γραμμάριο καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη προκαλεί αύξηση του PSA κατά 0,12 ng/ml. Η πυκνότητα του PSA είναι το πηλίκο της τιμής του PSA προς τον όγκο του προστάτη, ο οποίος υπολογίζεται με τη διορθική υπερηχογραφία. Τιμές της πυκνότητα του PSA μικρότερες από 0,10 είναι περισσότερο ενδεικτικές για καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, ενώ μεγαλύτερες από 0,15 είναι ενδεικτικές για προστατικό καρκίνο. Για παράδειγμα σε έναν άνδρα με έναν προστάτη 50 κυβικά εκατοστά σε μέγεθος ένα PSA 5 ng/ml μπορεί να θεωρηθεί σαν φυσιολογικό γι’ αυτον τον όγκο προστάτη (5/50=0,10), ενώ ένα PSA 7 ng/ml θεωρείται παθολογικά αυξημένο (8/50=0,16). Σχέση ελεύθερου/ολικού PSA (Ratio free/total PSA) Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση του ελεύθερου προς το ολικό PSA. Το PSA κυκλοφορεί στο αίμα σε δύο μορφές: είτε ελεύθερο που είναι ένα μικρό μέρος του συνόλου, είτε συνδεδεμένο (προσκολλημένο) σε πρωτεΐνες. Και οι δύο μορφές μαζί αποτελούν μαζί το λεγόμενο ολικό PSA, αυτό που μας δίνει συνήθως ο μικροβιολόγος στην έκθεση του. Όταν το ελεύθερο είναι πολύ λίγο σε σχέση με το συνολικό και το κλάσμα μικρότερο του 0,17 τότε υπάρχει έντονα η υποψία για καρκίνο του προστάτη. Ενώ όταν είναι πάνω από 0,25 τότε πρόκειται για καλοήθη προστάτη. Προτού όμως το σύστημα αυτό του κλάσματος ελεύθερου/ολικού PSA εισαχθεί ως μέθοδος ρουτίνας θα πρέπει να υπογραμμισθούν ορισμένα κριτικά σημεία. Οι ιδανικές τιμές του κλάσματος f/t PSA για το διαχωρισμό της καλοήθους υπερπλασίας από το καρκίνωμα δεν έχει ακόμα ορισθεί επακριβώς. Κατ' αναλογία προς την πυκνότητα του PSA θα πρέπει και σ' αυτό το σχήμα να λαμβάνεται υπόψη η συνύπαρξη μεγάλης υπερπλασίας του προστάτη, η οποία οδηγεί σε αύξηση του όγκου του προστάτη, αύξηση της σχέσης f/t PSA και κατ' επέκταση σε δυσκολία διαχωρισμού της υπερπλασίας από τον καρκίνο. Ταχύτητα αύξησης του PSA H ταχύτητα αύξησης του PSA δεν είναι κατάλληλη για άμεση χρήση, δεδομένου ότι απαιτούνται τουλάχιστον 3 προσδιορισμοί του PSA σε διάστημα τουλάχιστον ενός έως δύο ετών. Βασίζεται στο γεγονός, ότι η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη αφενός εκκρίνει στον ορό 12 φορές λιγότερο PSA απ' ό,τι ο καρκίνος του προστάτη και αφετέρου ότι έχει βραδύτερη ανάπτυξη από τον προστατικό καρκίνο. Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη διπλασιάζει τον όγκο της μόνο κάθε 10 χρόνια, ενώ το κλινικά εντός του προστάτη εντοπισμένο προστατικό καρκίνωμα κάθε 3-4 χρόνια. Ως ταχύτητα αύξησης του PSA ορίζεται η απόλυτη αύξηση του PSA του ορού ανά έτος. Η αύξηση της τιμής του PSA πάνω από 0,75 μέχρι 1,0 ng/ml ανά έτος σε πολυετή παρακολούθηση της πορείας του περιγράφηκε ως ενδεικτικό σημείο καρκινώματος του προστάτη. Από άλλους ερευνητές προτάθηκε για τη διάγνωση ενός καρκίνου του προστάτη μια ετήσια αύξηση του PSA άνω του 20%. Η μέθοδος αυτή έχει το μειονέκτημα ότι απαιτείται πολυετής παρακολούθηση του PSA για να μπορούν να αξιολογηθούν καλύτερα τα αποτελέσματα. Επιπλέον θα πρέπει οι προσδιορισμοί του PSA να γίνονται με την ίδια μέθοδο για την αποφυγή αποκλίσεων και παρερμηνειών των αποτελεσμάτων. Ο τύπος υπολογισμού της ταχύτητας αύξησης του PSA είναι:  Για παράδειγμα PSA που από 0,8 αυξήθηκε σ’ ένα εξάμηνο στο 1,5 και σ’ ένα ακόμη εξάμηνο πήγε στο 3,4 είναι συνήθως πολύ πιο επικίνδυνο από ένα PSA που είναι σταθερό στο 4,5 εξ’ αρχής. Στην πρώτη περίπτωση η ταχύτητα αύξησης του PSA είναι 2,6 ng/ml ανά έτος ενώ στην δεύτερη περίπτωση η ταχύτητα αύξησης του PSA είναι 0. Χρόνος διπλασιασμού του PSA Ο χρόνος διπλασιασμού του PSA δίνει ένα χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο η τιμή του PSA διπλασιάζεται. Το θεωρητικό πλεονέκτημα του χρόνου διπλασιασμού του PSA σε σύγκριση με την ταχύτητα αύξησης του PSA είναι ότι ο χρόνος διπλασιασμού είναι ανεξάρτητος από την αρχική τιμή του PSA και από την μέθοδο προσδιορισμού του PSA. Ο τύπος υπολογισμού του χρόνου διπλασιασμού του PSA είναι:  Ο χρόνος διπλασιασμού του PSA έχει μία ιδιαίτερη αξία για την παρακολούθηση ασθενών μετά από ακτινοβολία ή ριζική προστατεκτομή. Χρόνος διπλασιασμού του PSA μικρότερος από 3 μήνες θεωρείται σαν δυσμενές προγνωστικό στοιχείο. Σε περίπτωση που υπάρχει κάποιο παθολογικό στοιχείο από τις προηγούμενες εξετάσεις ή το ιστορικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί το διορθικό υπερηχογράφημα για την παραπέρα διερεύνηση του προστάτη. Μία μικρή κεφαλή υπερήχων, στο σχήμα και μέγεθος ενός πούρου, εισέρχεται στο ορθό. Η κεφαλή χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα και λαμβάνει εικόνες προστάτη οι οποίες είναι υψηλής ακρίβειας λόγω της άμεσης επαφής με το εξεταζόμενο όργανο, τον προστάτη δηλαδή.  ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΔΙΟΡΘΙΚΟΥ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΑ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΕΝΟΣ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ (ΣΗΜΑΝΣΗ ΜΕ ΒΕΛΟΣ)
|
