| Προσυπτωματικός έλεγχος και διάγνωση Καρκίνου του Προστάτη |
|
|
|
|
Δεν υπάρχουν καθορισμένες προσυμπτωματικές εξετάσεις ρουτίνας για την διάγνωση του καρκίνου του προστάτη. Ορισμένες εξετάσεις χρησιμοποιούνται γιατί αποδείχθηκε ότι είναι επιβοηθητικές στην πρώιμη ανεύρεση του καρκίνου και ελαττώνουν την πιθανότητα θανάτου από αυτόν τον καρκίνο. Οι επιστήμονες μελετούν προσυμπτωματικές εξετάσεις για να βρουν εκείνες με τους λιγότερους κινδύνους και τα περισσότερα πλεονεκτήματα. Διάφορες μελέτες επίσης προσπαθούν να αποδείξουν εάν πράγματι η πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη ελαττώνει πράγματι την πιθανότητα θανάτου από την νόσο. Για μερικές μορφές καρκίνου η πρώιμη διάγνωση σ' αρχικά στάδια έχει σαν αποτέλεσμα την πιθανότητα καλύτερης ανάρρωσης. Οι εξετάσεις που ανιχνεύουν τον καρκίνο του προστάτη είναι: 1. Δακτυλική Εξέταση του Ορθού¨ Δακτυλική Εξεταση ΟρθούΚατά την διάρκεια της δακτυλικής εξέτασης ο Ουρολόγος εισάγει τον δείκτη του χεριού του, στον οποίο έχει φορέσει εξεταστικό γάντι και επικαλύψει με λιπαντική αλοιφή, στο ορθό για να ψηλαφήσει ανωμαλίες ή παθολογικά σκληρές περιοχές, οι οποίες μπορεί να υποδηλώνουν καρκίνο. Η πιθανότητα να υπάρχει όντως καρκίνος στον προστάτη σε περίπτωση παθολογικού ευρήματος - κατά την ανέρευση σκληρίας δηλαδή - στην δακτυλική εξέταση είναι 30% περίπου. Ο προστάτης βρίσκεται ακριβώς μπροστά από το τελικό τμήμα του ορθού και η οπίσθια επιφάνεια του μπορεί να ψηλαφηθεί δακτυλικά με ευχέρεια. Οι περισσότεροι καρκίνοι ξεκινούν από την οπίσθια επιφάνεια του προστάτη – από την λεγόμενη περιφερική ζώνη – που μπορεί να ψηλαφηθεί με την δακτυλική εξέταση. Αν και είναι μία δυσάρεστη εξέταση δεν είναι επώδυνη και διαρκεί ελάχιστα δευτερόλεπτα. ![]() XPHΣIMOTHTA KAI ΠEPIOPIΣMOI THΣ ΔAKTYΛIKHΣ EΞETAΣHΣ TOY ΠPOΣTATH Αν και η δακτυλική εξέταση είναι λιγότερο αποτελεσματική στην ανεύρεση καρκίνου του προστάτη από την εξέταση αίματος του PSA μπορεί ορισμένες φορές να ανιχνεύσει καρκίνο σε άνδρες με “φυσιολογικά” επίπεδα PSA. Γι' αυτόν τον λόγο η Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου (American Cancer Society, ACS) συνιστά την ευρεία χρήση και των δύο εξετάσεων αυτών – και της δακτυλικής και του PSA – για την πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη. Η δακτυλική εξέταση χρησιμοποιείται επίσης και σε ασθενείς με διαγνωσμένο καρκίνο του προστάτη για να προσδιορισθεί εάν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί και εκτός της κάψας του προστάτη (εξωπροστατική διήθηση) ή εάν εμφανίσθηκε ξανά μετά από θεραπεία (τοπική υποτροπή). Ειδικό Προστατικό Αντιγόνο (Prostate Specific Antigen, PSA)Στην δεκαετία του 1980 πρωτοανακαλύφθηκε η εξέταση αίματος για το PSA. Αυτή η εξέταση εξακολουθεί και σήμερα να παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη. Εάν ένα παθολογικά υψηλό PSA ανευρεθεί στο αίμα τότε μπορεί να υποκρύπτεται καρκίνος στον προστάτη. Τα υψηλά επίπεδα όμως επίπεδα PSA δεν είναι πάντα ενδεικτικά καρκίνου καθώς και άλλες παθήσεις του προστάτη – όπως πχ καλοήθης υπερπλασία ή προστατίτιδα – μπορούν να τα προκαλέσουν. Το PSA είναι είναι μία ουσία που παράγεται από τον φυσιολογικό προστάτη. Αν και η μεγαλύτερη ποσότητα PSA βρίσκεται στο σπέρμα, ένα μικρό μέρος περνάει στο αίμα. Οι περισσότεροι άνδρες έχουν PSA σε συγκέντρωση μικρότερη από 4 ng/ml στο αίμα. Καθώς ο καρκίνος του προστάτη αναπτύσσεται τα επίπεδα του PSA ανεβαίνουν συνήθως πάνω από 4 ng/ml. Εάν το PSA είναι μεγαλύτερο από 4 αλλά μικρότερο από 10 ng/ml τότε η πιθανότητα να υπάρχει καρκίνος στον προστάτη είναι περίπου 25%. Εάν το PSA είναι υψηλότερο από 10 ng/ml τότε η πιθανότητα να υπάρχει καρκίνος είναι μεγαλύτερη από 50% και η πιθανότητα αυτή αυξάνει καθώς αυξάνει και η τιμή του PSA. ![]() ΣXHMATIKH EIKONA ΠAPAΓΩΓHΣ PSA AΠO TON ΦYΣIOΛOΓIKO ΠPOΣTATH KAI AΠO TA ΠPOΣTATIKA KAPKINIKA KYTTAPA
Εάν το PSA είναι υψηλότερο από το φυσιολογικό η βιοψία προστάτη είναι απαραίτητη. Ακόμα και όταν η βιοψία του προστάτη δείξει ότι ο άνδρας με το παθολογικό PSA ή/και την ύποπτη δακτυλική εξέταση δεν έχει καρκίνο στον προστάτη, πρέπει να παρακολουθείται στενά και ίσως να πρέπει να την επαναλάβει μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα εξετάσεων μπορεί να παρουσιασθούν. Στον προσυμπτωματικό έλεγχο οι εξετάσεις μπορεί να είναι φυσιολογικές ακόμα και όταν υπάρχει καρκίνος στον προστάτη. Ένας άνδρας με ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα εξετάσεων καθυστερεί ν' αναζητήσει ιατρική βοήθεια ακόμα και όταν έχει ήδη συμπτώματα. Ψευδώς θετικά αποτελέσματα εξετάσεων μπορεί επίσης να παρουσιασθούν. Στον προσυμπτωματικό έλεγχο οι εξετάσεις μπορεί να είναι παθολογικές ακόμα και όταν δεν υπάρχει καρκίνος στον προστάτη. Το ψευδώς θετικό αποτέλεσμα προκαλεί άγχος και ακολουθείται από περισσότερες εξετάσεις οι οποίες μπορεί να έχουν και κινδύνους (πχ επιπλοκές μετά από βιοψία προστάτη). 3. Διορθικό Υπερηχογράφημα (TransRectal Ultrasound, TRUS) ![]() TO ΔIOPΘIKO YΠEPHXOΓPAΦHMA TOY ΠPOΣTATH Αυτή η κεφαλή εκπέμπει ηχητικά κύματα προσκρούουν πάνω στον προστάτη και αντανακλούνται διαφορετικά από τους διάφορους ιστούς του προστάτη παράγοντας διαφορετική ηχώ, η οποία προσλαμβάνεται από την κεφαλή των υπερήχων. Ένα ηλεκτρονικός υπολογιστής μετατρέπει τις διαφορετικές μορφές της ηχώ σε ασπρόμαυρη εικόνα του προστάτη. Η εξέταση διαρκεί μερικά λεπτά μόνο και εκτελείται σε ειδικά εξοπλισμένο ιατρείο. Ο ασθενής αισθάνεται μία πίεση κατά την είσοδο της κεφαλής στο ορθό αλλά η όλη εξέταση δεν είναι επώδυνη. Διορθικό Υπερηχογράφημα (TransRectal Ultrasound, TRUS)Το διορθικό υπερηχογράφημα χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα για την παραγωγή εικόνας του προστάτη σε οθόνη βίντεο. Γι' αυτόν τον σκοπό εισέρχεται μία κεφαλή υπερήχων στο ορθό. Εκπέμπονται ηχητικά κύματα τα οποία διαπερνώντας τον προστάτη αντανακλώνται δημιουργώντας ηχώ, η οποία λαμβάνεται από την κεφαλή των υπερήχων. Ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής μετατρέπει την ηχώ σε ασπρόμαυρη εικόνα του προστάτη. Η διαδικασία διαρκεί μόλις λίγα λεπτά και διενεργείται στο ιατρείο του ουρολόγου ή στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Η εξέταση είναι συνήθως ανώδυνη ενώ υπάρχει ένα αίσθημα πίεσης κατά την είσοδο της κεφαλής υπερήχων στο ορθό. ![]() Το διορθικό υπερηχογράφημα συνήθως δεν ενδείκνυται σαν εξέταση ρουτίνας για την ανακάλυψη του καρκίνου του προστάτη γιατί δεν δείχνει τον καρκίνο σε πρώιμο στάδιο. Το διορθικό υπερηχογράφημα χρησιμεύει περισσότερο για την καθοδήγηση των βελονών βιοψίας στο σωστό σημείο του προστάτη. Χρησιμεύει επίσης στην ακριβέστερη μέτρηση του μεγέθους του προστάτη, βοηθώντας στον προσδιορισμό της πυκνότητας του PSA Πυκνότητα του PSA (PSA-Density, PSAD) ![]() Μάθετε περισσότερα Βιοψία για Καρκίνο του ΠροστάτηΗ βιοψία προστάτη είναι η κύρια μέθοδος για την διάγνωση καρκίνου του προστάτη. Η βιοψία είναι μία διαδικασία κατά την οποία ένα δείγμα ιστού αφαιρείται και κατόπιν εξετάζεται κάτω από το μικροσκόπιο. Το διορθικό υπερηχογράφημα χρησιμοποιείται για την καθοδήγηση και την είσοδο της βελόνας βιοψίας διαμέσου του τοιχώματος του ορθού σε συγκεκριμένες περιοχές του προστάτη. Η βελόνα αφαιρεί κατόπιν ένα λεπτό κύλινδρο προστατικού ιστού, ένα με δύο εκατοστά σε μήκος και 1,5 χιλιοστά σε διάμετρο, το οποίο στέλνεται στο εργαστήριο για να ελεγχεί εάν υπάρχει καρκίνος. Αν και η διαδικασία ακούγεται επώδυνη, προκαλεί συνήθως μικρή μόνο δυσφορία γιατί ένα ειδικό όργανο που ονομάζεται πιστόλι βιοψίας εισάγει και εξάγει την βελόνα βιοψίας σε κλάσμα του δευτερολέπτου. Η περιοχή αναισθητοποιείται με την χρήση τοπικού αναισθητικού. Η διαδικασία διαρκεί 15 λεπτά περίπου και μπορεί να γίνει και στο ειδικά εξοπλισμένο ιατρείο του Ουρολόγου ή στα εξωτερικά ιατρεία ενός οργανωμένου νοσοκομείου. Διαφορετικά δείγματα βιοψιών λαμβάνονται από διαφορετικές περιοχές του προστάτη. Το ελάχιστο 6 με 13 δείγματα είναι απαραίτητα για τον καθορισμό της παρουσίας καρκίνου, του βαθμού κακοήθειας και της έκτασης της διήθησης τους. Σ' ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ληφθούν και 18 βιοψίες ή ακόμα περισσότερες. Δυστυχώς ακόμα και όταν λαμβάνονται πολλαπλά δείγματα οι βιοψίες δεν κατορθώνουν ν' ανακαλύψουν όλες τις περιπτώσεις καρκίνου του προστάτη. Αυτά είναι τα λεγόμενα ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα. Εάν συνεχίζει να υφίσταται έντονη υποψία για καρκίνο του προστάτη (οφειλόμενη πχ στο υψηλό PSA) μία επαναληπτική βιοψία είναι αναγκαία. Σε μεμονωμένες περιπτώσεις η βιοψία πραγματοποιείται διαμέσου του περινέου, του δέρματος ανάμεσα στον πρωκτό και τους όρχεις. Ο ουρολόγος τοποθετεί το δάκτυλό του στο ορθό για να αισθανθεί και να εντοπίσει τον προστάτη και κατόπιν εισάγει την βελόνα βιοψίας διαμέσου μίας μικρής τομής στο δέρμα του περινέου. Η περινεϊκή βιοψία εκτελείται υπό τοπική αναισθησία. Τα δείγματα βιοψίας στέλνονται στο παθολογοανατομικό εργαστήριο για ανάλυση και μικροσκοπική εξέταση. Ο παθολογοανατόμος – ένας ιατρός που είναι εξειδικευμένος στην διάγνωση παθολογικών καταστάσεων σε δείγματα ιστών – θα προσδιορίσει εάν υπάρχουν καρκινικά κύτταρα στα δείγματα βιοψίας του προστάτη εξετάζοντάς τα στο μικροσκόπιο. Αυτή η ανάλυση διεκπεραιώνεται σε 3 - 5 εργάσιμες ημέρες. Εάν υπάρχει καρκίνος στον προστάτη ο παθολογοανατόμος θα καθορίσει επιπλέον και τον βαθμό κακοήθειας ή επιθετικότητας. Βαθμός Κακοήθειας Καρκίνου ΠροστάτηTα φυσιολογικά προστατικά κύτταρα είναι ομοιόμορφα στο μέγεθος και στο σχήμα και τακτικά τοποθετημένα σχηματίζοντας έναν φυσιολογικό αδένα. Καθώς ο καρκίνος αναπτύσσεται τα κύτταρα χάνουν την ομοιόμορφη εμφάνισή τους. Αλλάζουν από τα φυσιολογικά καλά διαφοροποιημένα κύτταρα σε περισσότερο αποδιοργανωμένους ελάχιστα διαφοροποιημένους ιστούς. Έτσι αναπτύσσεται τελικά ένας όγκος. Σε περίπτωση που η βιοψία προστάτη θέσει την διάγνωση ενός καρκίνου στον προστάτη τότε ο παθολογοανατόμος θα προσδιορίσει και τον βαθμό κακοήθειας του καρκίνου, ο οποίος δείχνει κατά πόσο τα προστατικά κύτταρα έχουν αλλάξει από το φυσιολογικό προς το παθολογικό. Ο βαθμός κακοήθειας είναι μία καλή ένδειξη για την συμπεριφορά του όγκου: ένας όγκος με χαμηλό βαθμό κακοήθειας ή επιθετικότητας αναπτύσσεται συνήθως αργά ενώ ένας όγκος με υψηλό βαθμό κακοήθειας αναπτύσσεται ταχύτατα ή μπορεί ήδη να έχει επεκταθεί και έξω από τον προστάτη την στιγμή της διάγνωσης ή και να έχει κάνει και μεταστάσεις. Η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη μέθοδος για τον προσδιορισμό του βαθμού κακοήθειας είναι το λεγόμενο σύστημα κατά Gleason. ![]()
Εξετάσεις Σταδιοποίησης Καρκίνου ΠροστάτηΗ διαγνωστική διαδικασία που χρησιμεύει στην διαπίστωση του βαθμού εξάπλωσης του καρκίνου μέσα στον προστάτη ή σ' άλλα όργανα ονομάζεται σταδιοποίηση. Οι πληροφορίες που συλλέγονται από την διαδικασία της σταδιοποίησης καθορίζουν το στάδιο της νόσου, πόσο έχει εξαπλωθεί δηλαδή ο καρκίνος μέσα στον προστάτη ή και σε άλλα όργανα. H γνώση του σταδίου είναι σημαντική για τον καθορισμό του προγράμματος θεραπείας. Εξετάσεις Σταδιοποίησης Καρκίνου ΠροστάτηΗ διαγνωστική διαδικασία που χρησιμεύει στην διαπίστωση του βαθμού εξάπλωσης του καρκίνου μέσα στον προστάτη ή σ' άλλα όργανα ονομάζεται σταδιοποίηση. Οι πληροφορίες που συλλέγονται από την διαδικασία της της σταδιοποίησης καθορίζουν το στάδιο της νόσου. Είναι σημαντική η γνώση του σταδίου για τον καθορισμό του προγράμματος θεραπείας. Οι παρακάτω εξετάσεις και διαδικασίες συμβάλουν στην σταδιοποίηση:
Τα αποτελέσματα των παραπάνω εξετάσεων μελετούνται μαζί με τ' αποτελέσματα της βιοψίας του προστάτη για τον καθορισμό του σταδίου του καρκίνου του προστάτη. |












Οι αδένες του προστάτη παράγουν κατ' αποκλειστικότητα μία πρωτεΐνη που ονομάζεται Ειδικό Προστατικό Αντιγόνο (Prostate Spesific Antigen, PSA). Το μεγαλύτερο μέρος του PSA εκκρίνεται στο σπερματικό υγρό και μόνο ένα μικρό ποσοστό εισέρχεται στα αιμοφόρα αγγεία, περνάει στην κυκλοφορία του αίματος και μπορεί να ανιχνευτεί στην εξέταση αίματος. Το PSA είναι ένα ένζυμο, ένας καταλύτης δηλαδή, που βοηθάει στην ρευστοποίηση του σπέρματος έτσι ώστε τα σπερματοζωάρια να γίνονται πιο κινητικά και ικανά για την γονιμοποίηση του ωαρίου. Η τιμή της συγκέντρωσης του PSA στο αίμα προσδιορίζεται με ακρίβεια με μία απλή εξέταση αίματος και χρησιμεύει για τον προληπτικό έλεγχο καρκίνου του προστάτη.






